POSIADŁOŚĆ BIČÍKA I HOLÁNA

Przykłady zrębowej architektury ludowej we wsi Příšovice.

POSIADŁOŚĆ BOUČKŮV STATEK

Zrębowy piętrowy budynek w Malej Skále z dwuspadowym dachem oraz wysokim ozdobnym szczytem, na części murowanej data 1813. W obiekcie zachowały się dawne klasycystyczne elementy. Mieści się tu stała ekspozycja dotycząca historii okolic Malej Skaly oraz galeria dzieł sztuki. Na parterze znajduje się stylowa gospoda – „Boučkova hospoda". Cały kompleks uzupełnia stodoła oraz izba dożywotnio przeznaczona dla starego gospodarza – wycużnika, który przekazał już gospodarstwo dzieciom.

Czynne:maj - wrzesień wt. – piąt. 11.00 - 17.00, sob., niedz. 11.00 - 18.00
Adres: Vranové 1, 468 22 Malá Skála
tel.: 483 392 045, 483 392 047 pí. Plátková, e-mail: ou.mala.skala@iol.cz, www.mala-skala.cz

POSIADŁOŚĆ DLASKŮV STATEK

Typowy, dziś już rzadki, przykład formy poizerskiego domu. Jest to była posiadłość wolnego chłopa oraz sołectwo. Wybudowana została w malowniczej dolinie Izery w 1716 r. Obiekt przeszedł liczne rekonstrukcje, największą w latach 1794 i 1841. Posiadłość stanowi samodzielną jednostkę urbanistyczną otoczoną palisadą z bali, z dwoma bramami – górną, murowaną z drewnianą dzwonniczką, wybudowaną w 1794 roku, oraz dolną, drewnianą. Budynek mieszkalny z przyłączonymi zabudowaniami gospodarczymi jest piętrowy, zrębowy. Murowana obora oraz stajnia zbudowane były w tym samym roku, co górna brama. Początkowa konstrukcja domu poszerzona została w 1789 r. o zrębową izbę na piętrze, w 1842 przekształcona w mieszkanie dla starego gospodarza. Całość uzupełnia bogaty szczyt oraz galeria (balkon) z rzeźbionymi słupkami. Z początkowych zabudowań zachowała się zrębowa stodoła. Częścią posiadłości jest też rzeźba NMP z 1784 oraz piętrowy zrębowy spichlerz, w latach 60. przeniesiony z Malego Rohozca.

Ekspozycja: Przykład posiadłości wiejskiej, narzędzia rolnicze i rzemieślnicze, ekspozycja historii młynów i młynarstwa w regionie.
Czynne: luty – paźdź., grudz.: wt. – niedz. 9.00 - 16.00
Adres: Dolánky čp. 12, 511 01 Turnov
tel.: 481 322 954, 481 322 106

Karlov

W dzielnicy Lomnicy nad Popelkou zwanej Karlovem znajdują się parterowe domki zrębowe z rzeźbionymi szczytami i podcieniami na drewnianych słupkach. Jest to przykład architektury ludowej typu podkarkonoskiego, przede wszystkim z przełomu XVIII i XIX wieku.

POSIADLOŚĆ KOPICŮV STATEK

Początkowo sołectwo (Jirošova rychta), leży na płaskowyżu Hruboskalska plošina 1 km na południe od Valdštejnu. Zrębowa posiadłość z jednopiętrowym domem z galerią pochodząca z XIX wieku. W dolinie pod posiadłością znajdują się wyryte w skałach płaskorzeźby przedstawiające sceny z historii czeskiej. Autorem powstałych w I poł. XX wieku płaskorzeźb był właściciel posiadłości, V. Kopic.

NEBÁKOVSKÝ MLÝN

Barokowa jednopiętrowa budowla z mansardowym dachem, wybudowana z ciosów piaskowcowych. Połowę zabudowania zajmowało pomieszczenie, w którym się mełło, woda na koło młyńskie dostarczana była dzięki napędowi ze stawu Nebák.

Sobotka

Nigdzie nie zachowało się tyle i to tak charakterystycznych budowli drewnianych, jak na Sobotecku (okolice Sobotki). Niewielki plac Náměstí u sv. Anny jest najpiękniejszym i najlepiej zachowanym kompleksem drewnianych budowli w kraju. Większość domów pochodzi z XVIII wieku, najpiękniejszy z nich jest dom z mansardowym dachem. Horynův dům (Dom Horyny) na przedzie zachował drewno tylko na piętrze i na szczycie, dół domu został podmurowany, drewniany balkon na przedzie oraz od strony podwórza jest „w kożuchu“ – drewnianą konstrukcję pokryto tynkiem i pobielono, łącznie z łukami podcieni. Posąg św. Anny zastąpiony został kopią, oryginał umieszczono na zamku Humprecht. We wszystkich soboteckich domach stojących w rynku na parterze, obok wejścia do domu znajdowały się kramy. Niektóre domy zostały otynkowane i pobielone. Ciekawe jest, że szczyty domów są niezwykle skromnie szalowane, mimo że w okolicznych wioskach wiele szczytów domów jest bogato zdobionych. Z całego szeregu stoi dziś tylko kamienny dom (17 x 9 m) z podcieniami oraz ostatni w szeregu Gansův dům (Dom Gansa), datowany na poddaszu 1754, na parterze którego znajdował się sklep. Dom należy do najbardziej typowych przykładów soboteckiej architektury ludowej. „Dzwonnic drewnianych przy kościołach znajdujemy tu w jednym powiecie więcej, niż w połowie Królestwa Czeskiego: we Všeborsku, w Oseku, Nepřívěcu, Mladějovie, Samšinie, Markvarticach, Řitonicach, ale też z Vyskeřa tu patrzy..."

Studeňany

Wiejska strefa zabytkowa architektury ludowej, zachowany kompleks ludowych domów zrębowych.

Šolcův statek

Charakterystyczne zabudowanie zrębowe posiadłości sielskiej, dom rodzinny oraz miejsce śmierci poety Václava Šolce, autora „Pierwiosnków“. Obecnie mieści się tu prywatna galeria, baza organizowanych w Sobotce sympozjów malarskich Plener – Czeski Raj.

Vesec u Sobotky

Wiejska strefa zabytkowa, rezerwat architektury ludowej objęty ochroną w 1995 r. Jedna z nielicznych zachowanych czeskich owalnic – kompleks 18, w większości zrębowych, zabudowań przedstawiających różne typy posiadłości. Generalnie jest to sobotecki typ poizerskich domów zrębowych. Odznacza się doskonałą pracą ciesielską. Jego głównym znakiem są podwójne okna, w większości fasad zachowane w pierwotnym stanie. Ozdobę placu w centrum wsi stanowi wspaniałe dzieło ludowego artysty Josefa Zemana z Žernova, posąg Trójcy Świętej, gdzie Bóg Ojciec klęczy na kuli ziemskiej, na trzonie znajduje się płaskorzeźba świętej Starosty, córki króla portugalskiego, którą okrutny ojciec kazał ukrzyżować, kiedy rano zbudziła się z zarostem. Płaskorzeźba umieszczona na postumencie wyobraża kolejną legendę dotyczącą św. Starosty.

Vlastibořice

Niedaleko od kościoła św. Katarzyny, wspomnianego już w 1352 r., początkowo gotyckiego, następnie przebudowanego w stylu barokowym, znajduje się potężna schodkowa drewniana dzwonnica.

Vyskeř

Na cmentarzu znajdziemy drewnianą ośmioboczną dzwonnicę krytą gontem. Wybudowana została ok. 1750 r., w 1830 zaś odrestaurowana.

Žďár u Loukova

We wsi zachował się szereg zabudowań ludowych, np. była kuźnia Peldova kovárna z 1808 r. z przeciwległym zrębowym domem mieszkalnym nr 31. Piętrowa kuźnia należy do najpiękniejszych budowli zrębowych w Czechach, pod względem stylu zbliżona do zrębowych budowli w Sobotce. W Žďárze znajduje się najstarsze dotąd odkryte datowanie domu mieszkalnego w regionie Mladoboleslavsko – 1697 r.

Železnice

((miejska strefa zabytkowa))
Uzdrowiskowe miasteczko z ciekawymi domami wokół rynku, tworzącymi jedyny w swoim rodzaju empirowy kompleks urbanistyczny. Większość domów posiada sztukateryjną dekorację późnego klasycyzmu. Znajdziemy tu też zrębowe chałupy z końca XVIII wieku. W uzdrowisku znajduje się dziś zakład leczniczy dla dzieci.

Železný Brod

Do zabytków architektury ludowej Železnego Brodu należy zrębowy dom na placu Náměstí 3. května, tzw. Klemencovsko, w którym znajduje się Muzeum Miejskie z ekspozycją dotyczącą szkła. Ekspozycja etnograficzna muzeum mieści się natomiast w dawnej garbarni zwanej Běliště nad potokiem Žernovník. Běliště pochodzi z XVII wieku, jest to największa i najpiękniejsza budowla zrębowa w Železnym Brodzie. Z początkowej drewnianej zabudowy, która znajdowała się tu w jeszcze na początku XX wieku, dochowała się jedynie grupa zrębowych domów Na Trávníkách. Zabudowania te znajdują się pod ochroną w ramach rezerwatu zabytków Trávníky.

Czynne:
kwiecień, październik, - soboty, niedziele,
maj - wrzesień wtorek - piątek 8.30 - 12.00 13.00 - 16.00
Adres: Městské muzeum Železný Brod, nám. 3. května 1, 468 22 Železný Brod
tel.: 483 389 081, e-mail: muzeum.zb@volny.cz, www.zelbrod.cz
Běliště – Městské muzeum, Běliště 57, 468 22 Železný Brod, tel.: 483 391 149