Příkrý

Drewniana dzwonnica w Szkodziejowie

Miejscowość Příkrý leży na stromym północno-zachodnim zboczu, które opada wąwozami potoków do doliny rzeczki Vošmendy, jednego z dopływów rzeki Izery. Dzisiejszą miejscowość tworzą dwie wcześniej samodzielne miejscowości – Příkrý i Škodějov.

Příkrý jest na czeskie warunki młodą miejscowością. Powstała dopiero podczas jednej z późniejszych fali kolonizacji w regionie Horní Pojizeří a pierwsze wzmianki o niej znajdziemy w semilskim urbariuszu z 1634 roku, natomiast pierwsze wzmianki o miejscowości Škodějov pochodzą już z XIV wieku.

Obie części miejscowości są od siebie oddzielone naturalną fałdą terenu ze szczytami Na Vrších (593 m n.p.m.), Skalka (610 m n.p.m.) i Benešov (568 m n.p.m.). W miejscowości Příkrý zachowało się kilka cembrowanych chat, z których jedna jest zapisana n liście zabytków kultury, stoją tu też dwie dzwonnice, dwa piaskowcowe krzyże i cenna grupa rzeźb Kalvárie (Kalwaria) z pierwszej połowy XVIII wieku.

W 1866 roku przez Příkrý wybudowano drogę, która łączyła miejscowości Semily i Vysoké nad Jizerou, z nią było związane również założenie tutejszej szlifierni szkła. Później przebudowano ją na tkalnię, która zatrudniała wielu mieszkańców miejscowości Příkrý i okolicy.

Zabytki gminy Příkrý

Příkrý należy do miejscowości, które nie mają kościoła, ale znajdziemy tu dzwonniczki, i to aż trzy. Pierwsze dwie stoją w miejscowości Příkrý a trzecia w miejscowości Škodějov. Pierwsza dzwonniczka znajduje się w dolnej części miejscowości Příkrý nad rzeczką Vošmenda. Najbardziej znana dzwonniczka, tzw. górna, wyrosła w centralnej części wsi w pierwszej połowie XVIII wieku. Chodzi o drewnianą budowlę na piaskowcowej podmurówce na planie kwadratu. Jej wysoki ostrosłupowy dach przechodzi w wieżyczkę z łukowymi oknami i cebulę, którą kończy dwuramienny krzyż. W dzwonniczce znajduje się oryginalny dzwon z pierwszej połowy XVIII wieku.

W pobliżu górnej dzwonniczki znajdują się jeszcze dwa cenne zabytki – Kalwaria i Boża Męka. Grupa rzeźb kalwaria pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku, jest wykonana z ochrowego piaskowca a jej autorem jest prawdopodobnie kamieniarz František Fiala z Turnova. Niski cokół niesie czworokątną pryzmatyczną kolumnę, zdobioną ze wszystkich czterech stron płaskorzeźbami. Wyobrażają św. Józefa, św. Jana Nepomucena, św. Wacława i św. Augustyna. Kolumnę kończy potężny profilowany gzyms z posągami św. Jana Ewangelisty i Panny Marii, oraz krzyżem z ciałem ukrzyżowanego Chrystusa.

Boża Męka pochodzi z 1731 roku i jest również z piaskowca. Czworokątna pryzmatyczna kolumna jest w górnej części zakończona kamienną kaplicą, na przedniej stronie której jest oryginalny wyryty napis: TYTO BOZI MVKA SAV WYZDWIZENI NAKLADEM WACLAWA CIILI KE CTI RODICE BOZI PANIE MARIE 1731. (TA BOŻA MĘKA ZOSTAŁA WZNIESIONA NA NAKŁADY WACLAWA CÍLY KU CZCI RODZICIELKI BOŻEJ PANNY MARII 1731).

W miejscowości Příkrý zachowało się też kilka cembrowanych obiektów typowej podkarkonoskiej architektury ludowej. Na przykład na tzw. Kozím rohu stoi dobrze zachowana chata nr 64 z 1869 roku, która jest zapisana na liście zabytków kultury.

 

Škodějov 

Pierwotnie samodzielna miejscowość Škodějov została przyłączona do gminy Příkrý w 1971 roku. Škodějov leży w szerokiej dolinie potoku Honkův potok, który jest ograniczony fałdą terenową ze wzgórzem Na Vrších (593 m n.p.m.), skąd jest piękny widok na grzbiety Karkonoszy, Jeszczed i Kozákov.

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości Škodějov pochodzi z 1388 roku. W 1834 roku żyło tu 242 mieszkańców, natomiast dziś zaledwie 43.

W 1858 roku w miejscu Na Rybníčku wznowiono wydobycie w starych kopalniach miedzi. Wydobytą rudę odwożono do przerobu do miejscowości Horní Rokytnice.

W miejscowości Škodějov znajduje się kilka drobnych zabytków architektury, na przykład chroniona zabytkowa kolumna z posągiem Panny Marii z początku XIX wieku, który znajdziemy przy zjeździe z głównej drogi, malownicza drewniana dzwonnica z XIX wieku obok gospodarstwa nr 18, kapliczka niszowa, czy też pomnik tutejszego rodaka ThDr. Karla Farskiego, pierwszego patriarchy Kościoła Czechosłowackiego Husyckiego. W 2017 roku przybyła do nich leśna kaplica Dr. Karla Farskiego w lasku nad miejscowością.

Przez Škodějov prowadzi oznakowana transregionalna trasa nr 17 – Greenway Jizera.

Drewniana dzwonnica w Škodějovie

Prawie w każdej miejscowości regionu Horní Pojizeří znajdziemy jakieś drewniane budowle, typowych przedstawicieli podkarkonoskiej architektury ludowej. Dokumentują umiejętności budowlane naszych przodków i dają wyobrażenie o tym, jak tutejsze wsie wyglądały przed kilku stuleciami. Tam, gdzie mieszkańcy miejscowości w przeszłości dbali o swoje zabudowania, zachowały się do dziś nie tylko domy mieszkalne i zabudowania gospodarcze, ale również drobne budowle sakralne. Niezastąpioną funkcję we wsiach i miastach pełniły dzwonniczki, które mieszkańcom ogłaszały wydarzenia radosne i smutne i służyły jako system ostrzegawczy na przykład w razie pożaru. W miejscowości Příkré mieli szczęście na dzwonnice, ponieważ zachowały się tu w sumie trzy, w tym jedna w miejscowości Škodějov.

Urocza škodějovska dzwonniczka przy drodze gminnej do miejscowości Háje nad Jizerou tworzy z sąsiednim cembrowanym gospodarstwem malowniczy zakątek. Dzwonniczka ma murowaną „dwupłaszczową“ podmurówkę na planie kwadratu. Zewnętrzne granitowe kamienie są nowe, natomiast wewnętrzne piaskowcowe i zlepieńcowe są pierwotne. Na kamieniu przy wejściu do dzwonniczki jest wykuta słabo czytelna data 1849, co może oznaczać rok jej powstania. Owszem inne źródła podają też 1822 rok, więc późniejsza data jest raczej informacją o przeprowadzonym remoncie. Nad szeroką podmurówką dzwonniczki znajduje się daszek okapowy z dwóch rzędów ciętego gontu. Jej główna drewniana część jest deskowana z listwami, zwęża się i jest zakończona gzymsem z gontów. Na poziomie dzwonu są cztery skromnie zdobione otwory okienne a dach nad nimi ma kształt ośmiokątnego ostrosłupa z końcówką z blachy, dziś już bez krzyża. Żelazny dzwon o średnicy 40 cm i wysokości 35 cm jest współczesny i bez żadnych ozdób. Pierwotny został zarekwirowany podczas pierwszej wojny światowej.

Chociaż škodějovska wiejska dzwonnica poniekąd ucierpiała w wyniku współczesnych przeróbek (granitowa podmurówka, wymiana zdobionych daszków, zdjęcie krzyża), jest wraz z sąsiednim gospodarstwem cennym przykładem wiejskiej architektury ludowej.

Aktuálně v obci | Obec Příkrý